OQ-3 · B2 · Тарих және қоғам
Радиокөміртектік жас неге калибрленеді?
Көміртек-14 органикалық үлгінің жасын бағалауға көмектеседі. Бірақ атмосферадағы өзгеріс пен зертханалық белгісіздік шикі нәтижені күнтізбелік жылға тікелей теңестіруге мүмкіндік бермейді.
Мәтін
Тірі ағза қоршаған ортамен көміртек алмасады. Оның құрамындағы тұрақты көміртек пен радиоактивті көміртек-14 мөлшері ортадағы қатынасқа жуық болады. Ағза өлгенде алмасу тоқтайды. Осы сәттен бастап үлгідегі көміртек-14 ыдырай береді, ал оның орны жаңа көміртекпен толмайды.
Көміртек-14 мөлшерінің жартысы шамамен 5730 жылда ыдырайды. Бұл уақыт жартылай ыдырау кезеңі деп аталады. Зертхана ағаш, сүйек немесе көмір сияқты органикалық үлгідегі қалған көміртек-14 қатынасын өлшейді. Қатынас азайған сайын, үлгінің көміртек алмасуы тоқтаған уақыты алысырақ деп есептеледі.
Өлшем бірден нақты күнтізбелік жылды бермейді. Алдымен зертхана радиокөміртектік жас пен оның белгісіздік аралығын есептейді. Бұл нәтиже көміртек-14 мөлшері уақыт бойы тұрақты өндірілді деген үлгіге сүйенеді. Алайда атмосферадағы көміртек-14 қатынасы бұрын өзгеріп отырған.
Сондықтан радиокөміртектік жас калибрлеу қисығымен салыстырылады. Қисық жасы басқа тәуелсіз тәсілмен белгілі ағаш сақиналары, маржан және басқа архивтер арқылы жасалады. IntCal20 қисығы атмосфералық үлгілерді ондаған мың жылға дейін салыстыруға мүмкіндік береді. Калибрлеуден кейін нәтиже бір жыл емес, ықтимал күнтізбелік аралық болып шығады.
Кейде бір радиокөміртектік жас қисықтың бірнеше бөлігіне сәйкес келеді, сондықтан бірнеше ықтимал аралық пайда болады. Үлгінің ластануы немесе ескі ағаштың кейінірек қолданылуы да түсіндіруді қиындатады. Демек, дата археологиялық қабатпен, заттың қызметімен және басқа дәлелдермен бірге қаралады.
Бұл әдіс өткенді секундомердей дәл көрсетпейді. Оның күші органикалық қалдықты өлшенетін уақыт аралығына орналастыруында. Жақсы қорытынды шикі өлшемді, калибрлеуді, белгісіздікті және табылған контексті бір тізбекке біріктіреді.
Тапсырмалар
Жауаптарды интерактивті нұсқада орындаңыз. Бұл бет тапсырманың мазмұнын алдын ала көруге мүмкіндік береді.
- Неге калибрлейді?Радиокөміртектік жасты неге калибрлеу керек?
- Даталау тізбегіКезеңдерді мәтіндегі логикалық ретпен орналастыр.
- Ұғым мен қызметҰғымдарды мәтіндегі қызметімен сәйкестендір.
- Қисықтағы сәйкестікШартты сызбада бір өлшем екі күнтізбелік аралықпен қиылысады. Мәтін бойынша бұл нені білдіреді?
- Мәтіндегі бір сөзБос орынды мәтіндегі БІР СӨЗБЕН толтыр.
- Дұрыс, бұрыс, мәтінде айтылмағанӘр тұжырымды тек мәтін бойынша бағала.
Мәтін сөздігі
- радиокөміртекКөміртектің радиоактивті изотопына қатысты атау.
- изотопПротон саны бірдей, нейтрон саны өзгеше атом түрі.
- жартылай ыдырау кезеңіРадиоактивті атомдардың жартысы ыдырайтын уақыт.
- органикалық үлгіБұрын тірі ағзаның құрамында болған зерттеу материалы.
- радиокөміртектік жасКөміртек-14 өлшемінен есептелген шартты жас.
- калибрлеуӨлшемді белгілі эталонмен салыстырып түзету.
- белгісіздікӨлшемнің мүмкін мәндері туралы сандық шек.
Дереккөздер
- National Park Service - Radiometric Age DatingКөміртек-14, жартылай ыдырау кезеңі, органикалық материал және әдістің уақыт ауқымы.
- IntCal20 Northern Hemisphere Radiocarbon Age Calibration CurveАтмосфералық көміртек-14 өзгерісі, тәуелсіз архивтер және IntCal20 калибрлеу қисығы.
- National Park Service - Curecanti ArcheologyАрхеологиялық ошақтағы көмір үлгісі және оның контексті.