OQ-3 · B2 · Тарих және қоғам
Көл түбіндегі тозаң өткен ландшафтты қалай көрсетеді?
Өсімдік тозаңы суға түсіп, шөгінді қабатында сақталады. Керннен табылған тозаң түрлері мен қабаттың жасы зерттеушіге бұрынғы өсімдік жамылғысын қалпына келтіруге мүмкіндік береді, бірақ бұл дәл карта емес.
Мәтін
Өсімдіктер желге немесе жәндікке тарайтын тозаң шығарады. Оның бір бөлігі көл бетіне түсіп, судағы ұсақ бөлшектермен бірге түбіне шөгеді. Жылдар өткен сайын жаңа материал ескі қабаттың үстіне жиналады. Оттегі аз ортада кей тозаң қабығы ұзақ сақталып, айналадағы өсімдік туралы белгі қалдырады.
Зерттеушілер көл түбінен ұзын цилиндр тәрізді шөгінді кернін алады. Керннің жоғарғы бөлігі кейінгі кезеңге, ал терең қабаты бұрынғы уақытқа жатады. Зертханада керн жұқа бөліктерге бөлінеді. Органикалық материалдың радиокөміртектік жасы немесе басқа мерзімдеу белгілері әр қабаттың шамамен қашан жиналғанын анықтауға көмектеседі.
Әр өсімдіктің тозаңы микроскопта ерекше пішінмен көрінеді. Мамандар бір қабаттағы тозаңды түрі бойынша санап, олардың үлесін есептейді. Мысалы, ағаш тозаңының үлесі артса, көл маңында орман кеңейген болуы мүмкін. Шөптесін өсімдіктер басым болса, ашық кеңістік көбейген деген болжам жасалады.
Бір қабаттағы тозаң жалғыз өзі жеткіліксіз. Көлге жел алыстан тозаң әкелуі мүмкін, ал әр өсімдік тозаңды бірдей мөлшерде шығармайды. Су ағыны кей бөлшекті басқа жерден тасиды. Сондықтан зерттеуші тозаңды көмір қалдығы, шөгінді құрамы және бірнеше көлдің дерегімен салыстырады. Бірнеше белгі сәйкес келсе, қорытынды сенімдірек болады.
Мұндай жазба өткен ландшафттың фотосы емес. Ол белгілі нүктедегі шөгіндіден алынған жанама дәлел. Қабаттарды дұрыс мерзімдеу және жергілікті жағдайды ескеру қажет. Соған қарамастан, тозаң қатары орманның кеңеюі, даланың ашылуы немесе адам әрекетінен өсімдік құрамының өзгеруі сияқты ұзақ үдерістерді бақылауға мүмкіндік береді.
Тапсырмалар
Жауаптарды интерактивті нұсқада орындаңыз. Бұл бет тапсырманың мазмұнын алдын ала көруге мүмкіндік береді.
- Негізгі логикаТозаң қатары өткен ландшафт туралы қалай мәлімет береді?
- Өсімдіктен қорытындыға дейінЗерттеу кезеңдерін логикалық ретпен қой.
- Өлшем және мағынаӘр бақылауды мәтіндегі ықтимал түсіндірумен сәйкестендір.
- Бір белгі және бірнеше белгіҚай тәсіл қорытындыны сенімдірек етеді?
- Мәтіндегі сөзБос орынды мәтіндегі БІР СӨЗБЕН толтыр.
- Дұрыс, бұрыс, мәтінде айтылмағанТұжырымдарды тек мәтін бойынша бағала.
Мәтін сөздігі
- тозаңӨсімдіктің көбеюіне қатысатын және желмен не жәндікпен тарайтын ұсақ түйір.
- шөгіндіСу түбіне жиналатын минералдық және органикалық материал.
- кернШөгінді қабаттарын ретімен сақтап алынған ұзын цилиндр үлгі.
- мерзімдеуҚабаттың немесе материалдың жасын анықтау үдерісі.
- үлесБелгілі бір түрдің жалпы сан ішіндегі бөлігі.
- жанама дәлелҚұбылыстың өзін емес, онымен байланысты сақталған белгіні өлшейтін дерек.
- қалпына келтіруСақталған деректер арқылы бұрынғы жағдайды ғылыми тұрғыдан сипаттау.
Дереккөздер
- National Park Service - Detecting past fires through lake coring in DenaliКөл түбіне тозаң мен көмірдің шөгуі, кернді бөліктерге бөлу, жасын анықтау және өсімдік пен өрт тарихын қалпына келтіру.
- National Park Service - Past forest response to climate changeКөл керніндегі тозаң мен көмір деректерін салыстыру және жергілікті жағдайдың маңызы.
- USGS - Lake sediment samplingКөл шөгіндісі кернін зертханада бөліп жатқан ғалымның қоғамдық игіліктегі фотосы.