OQ-2 · B1 · Жаратылыстану
Мұхит ағысы жылуды қалай тасымалдайды?
Күн мұхитты біркелкі қыздырмайды. Жел айдайтын беткі ағыстар мен температура және тұздылық айырмасынан туатын терең айналым жылы және салқын суды әр аймаққа жеткізеді.
Мәтін
Күн Жер бетін біркелкі қыздырмайды. Экватор маңындағы мұхит суы полюстерге жақын суға қарағанда көбірек жылу алады. Мұхит ағыстары осы суды бір аймақтан екінші аймаққа жылжытып, жылуды да бірге тасымалдайды.
Беткі ағыстардың негізгі қозғаушысы жел. Жел су бетін итереді, ал Жердің айналуы ағыс бағытын бұрады. Құрлық жағалаулары да жолды өзгертеді. Сондықтан ағыс мұхитта түзу сызықпен жүрмейді.
Жылы беткі ағыс тропиктен салқындау аймаққа жеткенде, судың бір бөлігі жылуын ауаға береді. Салқын ағыс кері бағытта суық суды тасуы мүмкін. Осы алмасу жағалаудағы ауа температурасына және ылғалға әсер етеді.
Мұхиттың тереңінде басқа қозғалыс жүреді. Салқын әрі тұзды су тығыз болғандықтан төмен түседі. Оның орнын басқа су басады. Температура мен тұздылық айырмасы осылайша баяу терең айналым жасайды.
Бірақ бір ағыс белгілі бір жердің климатын жалғыз өзі анықтамайды. Жел, атмосфера, маусым және ағыстың күші бірге әсер етеді. Ағыс картасы судың жалпы бағытын көрсетеді, ал нақты жылдамдық пен шекара уақыт өте өзгеруі мүмкін.
Тапсырмалар
Жауаптарды интерактивті нұсқада орындаңыз. Бұл бет тапсырманың мазмұнын алдын ала көруге мүмкіндік береді.
- Негізгі ойМұхит ағысы жылуды қалай тасымалдайды?
- Беткі ағыс және жылуКезеңдерді мәтіндегі ретімен қой.
- Қозғалыс және себепӘр құбылысты мәтіндегі негізгі себебімен сәйкестендір.
- Жағалау климатына не әсер етеді?Мәтінде аталған барлық факторды таңда.
- Дерек пен қорытындыӘр деректі мәтіндегі дұрыс қорытындымен байланыстыр.
Мәтін сөздігі
- мұхит ағысыМұхит суының белгілі бағытта ұзақ қозғалысы.
- беткі ағысМұхиттың жоғарғы қабатында жүретін су қозғалысы.
- жылу тасымалыЖылудың бір жерден екінші жерге жеткізілуі.
- тығыздықЗат массасының белгілі көлемде қаншалық жинақталғанын көрсететін шама.
- тұздылықСуда еріген тұз мөлшерін сипаттайтын қасиет.
- терең айналымТемпература мен тұздылық айырмасынан мұхит тереңінде жүретін баяу су қозғалысы.
- жағалауҚұрлық пен теңіз немесе мұхит түйісетін аймақ.
Дереккөздер
- NOAA Ocean Service - Currents TutorialБеткі ағыстардың желмен, терең айналымның температура мен тұздылық айырмасымен байланысы туралы ресми оқу материалы.
- NASA Earth Observatory - Gulf Stream sea-surface temperatureГольфстрим маңындағы жылы судың тасымалын көрсететін NASA Aqua MODIS температура кескіні.