Музейге бір ғана ылғалдылық неге жетпейді?

Мәтін

Музей залында ағаш мүсін, акварель, металл құрал, археологиялық керамика және фотопленка қатар тұруы мүмкін. Олардың бәріне бір температура мен салыстырмалы ылғалдылықты дәл ұстасақ, жинақ толық қорғалады деген ой тартымды. Бірақ «дұрыс ылғалдылық» барлық зат үшін бірдей сан емес. Әр материал су буын әртүрлі сіңіреді, химиялық өзгеріске әртүрлі жылдамдықпен ұшырайды және өз тарихынан қалған әлсіз тұстарға ие. Сондықтан климат мақсаты зақымды түгел жою емес, ең ықтимал әрі ауыр зақымдарды азайтуға бағытталған компромисс болады.

Салыстырмалы ылғалдылық ауадағы су буының сол температурада ұстай алатын ең жоғары мөлшерге қатынасын көрсетеді. Жылы ауа салқындаса, су буының нақты мөлшері өзгермесе де салыстырмалы ылғалдылық көтеріледі. Сол себепті сыртқы қабырғаға жақын салқын бұрыш залдың ортасынан ылғалдырақ болуы мүмкін. Бір ғана қабырға датчигі бүкіл кеңістікті сипаттамайды. Өлшеу зат тұрған жерге жақын, бірнеше нүктеде және уақыт бойы жүргізілгенде ғана тәуліктік, маусымдық немесе жергілікті өзгеріс көрінеді.

Ағаш, қағаз, тері және желім сияқты гигроскопиялық материалдар ауамен ылғал алмасады. Ылғал артқанда олар ісінеді, азайғанда жиырылады. Бір заттағы ағаш негіз бен бояу қабаты бірдей жылдамдықпен қозғалмаса, ішкі кернеу пайда болып, жарықшақ не қабыршақтану болуы мүмкін. Бірақ әр ауытқу бірдей қауіпті емес: өзгерістің ауқымы, ұзақтығы, материалдың қалыңдығы, бекітілуі және бұрынғы климатқа бейімделуі маңызды. Ескі жарықшақты көріп, оның дәл бүгінгі климаттан туғанын бірден айтуға болмайды.

Басқа заттарда шек мүлде өзгеше. Ылғалды орта зеңді тездетіп, тұзбен ластанған металдың коррозиясын күшейтеді. Кейбір тұздар белгілі бір шекті ылғалдылықтан асқанда сұйық күйге өтіп, қайта құрғағанда кристалданып затты іштен бұзады. Тұрақсыз шыны тым ылғалды ортада «терлеуі», ал тым құрғақ ортада ұсақ жарықшақтанып күңгірттенуі мүмкін. Демек металға пайдалы өте құрғақ орта органикалық немесе тұрақсыз шыныдан жасалған зат үшін қолайсыз болуы ықтимал.

Аралас жинаққа арналған залда мамандар рұқсат етілетін ауқымды таңдап, ең қауіпті ылғалдылықты, үлкен ауытқуды және температураның жергілікті айырмасын шектеуге тырысады. Ерекше сезімтал затқа бүкіл ғимаратты бағындырудың орнына витрина ішінде микроклимат жасауға болады. Тығыз витрина сыртқы ауаның алмасуын баяулатады, ал силикагель сияқты ылғал буфері өзгерісті жұмсартады. Бірақ буфердің мөлшері, бастапқы күйі, витринаның ауа өткізуі және бақылау мерзімі есептелмесе, қорап өздігінен тұрақты климат жасамайды.

Климат шешімі заттың материалына ғана емес, оны пайдалану мақсатына да тәуелді. Суық қойма фотопленканың химиялық қартаюын баяулатады, бірақ көрмеге шығару, зерттеушіге беру және қайта бейімдеу рәсімін қажет етеді. Қарызға алынған туындының шарты залдағы ауқымды тарылтуы мүмкін. Энергия шығыны мен тарихи ғимараттың мүмкіндігі де ескеріледі. Жақсы жоспар бір әмбебап санды қайталамайды: қауіп түрін атайды, өлшеу орнын белгілейді, жалпы зал мен жеке витрина шарасын үйлестіреді және жойылмай қалған қалдық тәуекелді ашық көрсетеді.