OQ-3 · B2 · Білім және таным
Білім жаңа жағдайға неге өздігінен көшпейді?
Бір есепте меңгерілген қағида басқа мазмұнда бірден танылмауы мүмкін: тасымал тапсырма, орта және белгілердің ұқсастығына тәуелді.
Мәтін
Адам бір есептің шешімін үйреніп, ұқсас қағида қажет болатын басқа есепте оны байқамай қалуы мүмкін. Бұрын меңгерілген білімді жаңа жағдайда қолдану тасымал деп аталады. Тасымал үшін жауапты жаттап алу жеткіліксіз: адам жаңа міндеттің бұрынғы міндетпен қандай ортақ құрылымы бар екенін тануы керек.
Бастапқы жағдай білім алғаш игерілген ортаны білдіреді, ал нысаналы жағдай сол білім қолданылатын жаңа ортаны білдіреді. Екі жағдайдың тақырыбы, уақыты, орны, қатысушылары немесе мақсаттары ұқсас болса, жақын тасымал жеңілдеуі мүмкін. Бұл белгілер қатты өзгерсе, алыс тасымал қиындайды.
Кедергінің бірі - беткі белгілердің назарды өзіне тартуы. Мысалы, бір есеп көпір туралы, екіншісі қан тамыры туралы болуы мүмкін. Олардың сөздері мен бейнелері бөлек болғанымен, екеуінде де ағынды бірнеше жолға бөлу қағидасы қолданылуы ықтимал. Ортақ терең құрылым танылмаса, бұрынғы білім еске түспейді.
Тасымалды қолдау үшін бір қағиданы әртүрлі мысалмен салыстыру пайдалы. Оқушы әр мысалдағы кездейсоқ бөлшектерді емес, шешімді басқаратын қатынасты атауы керек. Сондай-ақ жаңа есепті бастамас бұрын: «Бұл жағдай бұрынғы қай есепке ұқсайды және неге?» деген сұрақ қою іздеуді терең құрылымға бағыттайды.
Алайда тасымалды бір ғана өлшеммен бағалау дұрыс емес. Зерттеушілер білім саласы, физикалық және әлеуметтік орта, уақыт аралығы, мақсат пен әрекет түрі сияқты бірнеше өлшемді бөледі. Кей жағдайда сенімді тасымал байқалады, ал басқа жағдайда дәлел әлсіз немесе әлі тексерілмеген. Сондықтан «білім ешқашан көшпейді» деу де, «бір рет түсінсе, барлық жерде қолданады» деу де асыра қорытынды болады.
Тапсырмалар
Жауаптарды интерактивті нұсқада орындаңыз. Бұл бет тапсырманың мазмұнын алдын ала көруге мүмкіндік береді.
- Негізгі ойМәтіннің негізгі тұжырымы қандай?
- Ұғым мен сипаттамаҰғымдарды мәтіндегі сипаттамасымен сәйкестендір.
- Тасымал әрекетінің ретіКезеңдерді мәтін логикасына сай ретте.
- Ұқсастық пен тасымалШартты сызбада қай жағдай жақын тасымалға көбірек сәйкес келеді?
- Мәтіндегі бір сөзБос орынды мәтіндегі БІР СӨЗБЕН толтыр.
- Дұрыс, бұрыс, мәтінде айтылмағанТұжырымдарды тек мәтін бойынша бағала.
Мәтін сөздігі
- тасымалБұрын меңгерілген білімді немесе дағдыны жаңа жағдайда қолдану.
- бастапқы жағдайБілім алғаш меңгерілген міндет пен орта.
- нысаналы жағдайБұрынғы білім қолданылуы тиіс жаңа міндет пен орта.
- жақын тасымалБастапқы және жаңа жағдайлар бір-біріне ұқсас болғандағы тасымал.
- алыс тасымалЖаңа жағдай бастапқы ортадан едәуір өзгеше болғандағы тасымал.
- беткі белгіМіндеттің көзге бірден түсетін тақырыбы, сөзі немесе бейнесі.
- терең құрылымШешімді басқаратын негізгі қатынас немесе қағида.
Дереккөздер
- Barnett and Ceci (2002) - When and where do we apply what we learn? A taxonomy for far transferТасымалды сипаттайтын мазмұн мен орта өлшемдері, жақын және алыс тасымал туралы қорытындылар және дәлел шектеулері.