Оқу қиындаса, нәтиже қашан жақсарады?

Мәтін

Оқу кезінде жылдам әрі қатесіз орындау жақсы белгі сияқты көрінеді. Бір тақырыпты қатарынан бірнеше рет оқығанда немесе бір типті есепті топтап шығарғанда жұмыс жеңілдейді. Бірақ осы сәттегі орындау мен кейін сақталатын білім бір нәрсе емес. Николас Содерстром мен Роберт Бьорк шолуында сабақ үстінде өлшенетін өнімділік ұзақ мерзімді үйренудің сенімсіз көрсеткіші болуы мүмкін екенін атап көрсетеді. Кей жағдай қысқа мерзімде көмектесіп, кейін ұмытуды тоқтатпауы мүмкін; басқа жағдай қазір баяулатып, кейінгі нәтижені жақсарта алады.

Осы айырмадан «оқуға пайдалы қиындық» ұғымы шығады. Мұндай қиындық оқушыны мақсатқа қатысты ақпаратты қайта өңдеуге, бұрынғы білімін еске түсіруге немесе ұқсас ұғымдарды ажыратуға мәжбүр етеді. Аралықпен қайталау бұрынғы материалды аздап ұмытқаннан кейін қайта еске түсіруді талап етеді. Араластырып жаттығу бір типті тапсырмаларды бөлек блоктармен емес, кезектестіріп береді. Жауапты кітаптан қайта оқымай, жадыдан шығару да қосымша күш талап етеді. Осы тәсілдер ағымдағы жұмысты баяулатуы мүмкін.

Корнелл мен Бьорк суретшілер стилін үйренуге арналған тәжірибеде осы қайшылықты тексерді. Бір жағдайда бір суретшінің бірнеше картинасы қатар көрсетілді. Екінші жағдайда әртүрлі суретшілердің картиналары араластырылып берілді. Кейін қатысушылар бұрын көрмеген картинаның авторын анықтады. Араластырып оқу жаңа картиналарды жіктеуде жақсырақ нәтиже берді. Соған қарамастан қатысушылар топтап көрсетілген нұсқаны тиімдірек деп бағалауға бейім болды, өйткені қатар тұрған ұқсас мысалдар оқу кезінде жеңілірек сезілді.

Бұл тәжірибеде араластыру тек есте сақтауды қиындатқан жоқ. Әртүрлі стильдер қатар кездескенде оқушы олардың айырмашылығын қайта-қайта таңдауға мәжбүр болды. Яғни қиындық кейінгі тапсырмаға қажет ажырату әрекетімен байланысты еді. Осы себепті «неғұрлым қиын болса, соғұрлым жақсы» деген қорытынды дұрыс емес. Мәтінді нашар шрифтпен беру, түсініксіз нұсқау жазу немесе қажетті бастапқы білімі жоқ адамға тым күрделі есеп ұсыну пайдалы өңдеуді міндетті түрде күшейтпейді.

Қиындықтың пайдалы болуы бірнеше шартқа тәуелді. Тапсырма оқу мақсатына қатысты әрекетті күшейтуі керек. Оқушыда оны бастауға жеткілікті алдыңғы білім болуы және қатесін түзететін кері байланыс берілуі қажет. Қиындық шамадан тыс болса, адам жауапты мүлде құра алмайды немесе негізгі ұғымның орнына нұсқаудың өзімен күреседі. Сондықтан бір тәсіл тәжірибелі оқушыға пайдалы, ал жаңадан бастаушыға артық жүктеме болуы мүмкін. Пайдалы қиындық тұрақты қасиет емес, оқушы, мақсат және уақыт арасындағы қатынас.

Оқу тәсілін бағалағанда тек сабақ соңындағы жылдамдыққа қарау жеткіліксіз. Бірден берілген шағын тексеру ағымдағы өнімділікті көрсетеді. Ал бірнеше күннен кейінгі кешіктірілген тапсырма білімнің сақталуын, жаңа мысал оны қолдану мүмкіндігін тексереді. Егер араластыру немесе аралық бастапқыда қатені көбейтіп, кейінгі тексеруде нәтижені жақсартса, бұл қиындықтың пайдалы болғанына дәлел бола алады. Бірақ әсер тапсырмаға, материалға және оқушыға байланысты тексерілуі керек. Әдістің атауы оның әр жағдайда пайдалы болуына кепілдік бермейді.