OQ-2 · B1 · Тарих және қоғам
Брайль нүктелері қалай оқылады?
Брайль жүйесінде белгі алты орыннан тұратын ұяшықтағы бедерлі нүктелермен беріледі. Оқырман саусақ ұшымен нүктелердің тіркесімін сипап таниды және жол бойымен қозғалады. Бірдей алты нүктелік құрылым көптеген тілде қолданылғанымен, нақты әріптер мен қысқартулардың коды тілге қарай өзгеруі мүмкін.
Мәтін
Брайль жүйесі ақпаратты көзбен емес, сипап оқуға мүмкіндік береді. Қағаздағы немесе дисплейдегі бедерлі нүктелер саусақ ұшымен сезіледі. Сондықтан белгінің пішіні бояуға не жарыққа емес, қай нүктелердің көтерілгеніне байланысты.
Негізгі Брайль ұяшығында алты орын бар. Олар екі бағанға, әр бағанда үш нүктеден орналасады. Кемінде бір нүкте көтерілетін 63 түрлі тіркесім жасауға болады. Әр тіркесім белгілі бір әріпті, тыныс белгісін немесе басқа таңбаны білдіре алады.
Оқу кезінде саусақ жолдың басын тауып, нүктелердің үстімен бірқалыпты қозғалады. Оқырман әр нүктені жеке санамайды, таныс тіркесімді тұтас белгі ретінде тануға үйренеді. Екі қол қолданылғанда, бір қол жолды оқып жатқанда, екіншісі келесі жолдың басын таба алады.
Алты орын саны шектеулі болғандықтан, қосымша мағына арнайы белгілер мен рет арқылы беріледі. Мысалы, бір белгі кейінгі таңбаның сан екенін көрсете алады. Брайль кодтары әріптерді ғана емес, сандарды, тыныс белгілерін, музыка мен ғылыми таңбаларды да жеткізеді.
Алты нүктелік ұяшық көптеген тілдегі Брайль жүйелеріне ортақ негіз береді. Бірақ нақты әріптердің тіркесімі, қысқартулар және ережелер тілге қарай өзгеруі мүмкін. Сондықтан ағылшын Брайль әліпбиінің суреті ұяшық құрылымын түсіндіреді, бірақ қазақ Брайль кодының толық кестесін алмастырмайды.
Тапсырмалар
Жауаптарды интерактивті нұсқада орындаңыз. Бұл бет тапсырманың мазмұнын алдын ала көруге мүмкіндік береді.
- Ұяшық құрылысыНегізгі Брайль ұяшығындағы алты орын қалай орналасады?
- Оқу әрекетіОқу әрекеттерін мәтіндегі ретімен қой.
- Ұғым мен қызметӘр ұғымды мәтіндегі қызметімен сәйкестендір.
- Код жеткізетін мағынаМәтін бойынша Брайль кодтары бере алатын барлық ақпарат түрін таңда.
- Ортақ негіз және айырмаӘр тұжырымды мәтіндегі бағасымен байланыстыр.
Мәтін сөздігі
- Брайль жүйесіАқпаратты бедерлі нүктелер арқылы жазуға және сипап оқуға арналған жүйе.
- бедерлі нүктеБеттен жоғары шығып, саусақпен сезілетін кішкентай нүкте.
- ұяшықБрайль белгісін құрайтын алты орыннан тұратын шағын құрылым.
- тіркесімБелгілі бір мағына беретін көтерілген нүктелердің орналасуы.
- сипап оқуБелгілерді саусақпен сезу арқылы оқу тәсілі.
- жолМәтіндегі белгілер бірінен кейін бірі орналасатын көлденең қатар.
- кодБелгілер мен олардың мағынасын байланыстыратын ережелер жүйесі.
Дереккөздер
- Library of Congress NLS - About BrailleАлты нүктелік ұяшық, 63 бедерлі тіркесім, саусақтың жол бойымен қозғалысы және екі қолмен оқу тәсілі туралы ресми түсіндірме.
- Library of Congress - Braille Alphabet Card and Date FinderЕкі бағанға орналасқан алты нүктені көрсететін NLS Брайль әліпбиі картасының көрме жазбасы мен суреті.